Sinterklaas verpakt. Vijftig jaar Sint Nicolaas inwikkelpapier

Auteur: Jan Carel Zadoks
ISBN: 978-90-811125-7-4
Uitgeverij Zadoks
Eerste druk 2010
128 pagina's, full-colour, met uitvouwbare stofomslag van Sinterklaaspapier
€ 15,50 exclusief verzendkosten

Sint is ongegeneerd modebewust - Volkskrant 19 november 2010
Door Olaf Tempelman
Sinterklaas, geboren Nicolaas van Myra, heeft tijdperken, gewoontes en modegrillen overleefd, maar hij was er niet altijd ongevoelig voor. Sterker: hij was vaak ongegeneerd modebewust en flirtte openlijk met de tijdgeest. Zo had hij in de hippietijd net als veel anderen iets met Indiase mystiek en leek hij bij een maharishi in de leer te zijn gegaan. Na de succesvolle landing op de maan in 1969 verplaatste hij zich een tijdje per raket in plaats van per schimmel. In die tijd kon het ook gebeuren dat hij ruimtereizen maakte in zijn eigen hoofd met behulp van een lsd-pilletje, waarna hij en de Pieten in psychedelische landschappen terechtkwamen.
Dat mag je althans concluderen uit diverse soorten Sinterklaaspapier uit de verzameling van Jan Carel Zadoks, gepensioneerd landbouwwetenschapper. Al sinds 1961 raapt Zadoks 'alle snippers Sinterklaaspapier' op die hij tegenkomt. Zadoks verzameling telt tegenwoordig ongeveer anderhalfduizend papieren, en elke late herfst komt er weer flink wat bij. Een mooie selectie eruit krijgen we te zien in Sinterklaas verpakt - Vijftig jaar Sint Nicolaas inwikkelpapier.
Ogenschijnlijk onnozele wegwerpproducten zeggen achteraf gezien vaak verrassend veel over mensen en tijden - bedankt verzamelaars! - en Sinterklaaspapier blijkt een sociologische indicator par excellence.
Vanaf de opkomst van dit papier in de jaren twintig van de vorige eeuw tot en met de jaren vijftig volgen de wikkels nauw de illustraties uit Sint Nikolaas en zijn knecht van Jan Schenkman, het klassieke boekje dat midden 19de eeuw het begin inluidde van het Sinterklaasfeest zoals wij dat kennen. De Sint is daarop een waardige patriarchale figuur. Zwarte Piet is zijn koloniale knechtje. Stoute kinderen krijgen stevig met de roe op hun blote billen. De allerergsten gaan in de zak mee naar Spanje.
In de late jaren zestig begint Sints experimentele periode. Hij stort zich op de oosterse mystiek en de psychedelische kleuren, en hij voert vergaande hervormingen door. Lijfstraffen en het oppakken van kinderen worden afgeschaft. Van een patriarch transformeert hij tot een anti-autoritair figuur. Het idee dat alleen Zwarten hem als Piet moeten dienen gaat hem tegenstaan en hij employeert ook Witte Pieten, een idee waar hij wegens gebrek aan commercieel succes al snel weer van terugkomt.
In het midden van de jaren zeventig zijn de meeste interieurs van de huizen waar hij cadeautjes brengt bruin en oranje, en Sint zelf is in die jaren ook dol op die kleuren. De jaren tachtig zien een terugkeer naar de traditie, hoewel de lijfstraffen niet meer terugkomen, evenmin als het arresteren van kinderen. Aan experimentjes - zingen in een popband, voetballen, parachutespringen - is Sint zich sindsdien blijven bezondigen. Echter: met mate, en altijd weer terugkerend naar zijn degelijke wortels.

Jan Carel Zadoks’ studie naar inpakpapier van laatste halve eeuw
SINTERKLAAS VERPAKT…50 JAAR SINT- INWIKKELPAPIER
Tijdingen, oktoberber 2010, Guus Smits
Toegegeven: tot voor kort kwam het sparen van sinterklaasinpapkpapier mij enigszins curieus voor: is dat nu een leuke hobby? Maar sinds de lezing van Klaas Rigterink en de kennismaking met de verzamelingen van met name Madeleine Duijvestijn en Marianne Rigterink kijk ik daar anders tegen aan. Zoals bij veel onderwerpen: hoe meer je er van weet, hoe leuker iets kan worden. Sinds vorige maand is daar het boekje van Jan Carel Zadoks bijgekomen.
Het pakpapier ‘staat op de kaart’!
Het begint al letterlijk met de verpakking. Als boekomslag is er speciaal een luxe
inwikkelpapier ontwikkeld met daar op aangebracht een nepsticker met de titel van Sint voor…. Mooi detail als opener.
Jan Zadoks, 81 jaar oud, heeft zijn vijftig jaar sparen en studeren omgezet in een bijzonder aardig boekje. De auteur staat aan het eind er van te midden van een deel van zijn collectie bestaand uit 1500 papieren en geeft aan dat hij alleen gebruikt Sinterklaaspapier heeft gekozen. Jan is van huis uit bioloog en was als wetenschapper werkzaam in de landbouw.
Na de pakkende inleiding is een leeswijzer opgenomen die de annotaties bij de afbeeldingen uitlegt. Jaartal, nummer uit de collectie en de verhouding t.o.v. de originele grootte (bijvoorbeeld 62.14.100%), al gebiedt de eerlijkheid te zeggen dat bij inpakpapier niet altijd de jaargang te melden valt, zoals we ook al wisten uit de lezing van Klaas Rigterink vorig jaar op de SNG-dag.
Een plezierig beknopte inleiding op de historische Sint en Sinterklaas (nog geen vijf pagina’s) levert het nodige kader op om het papier in historisch perspectief te zien. Vanaf pagina 23 komt het pakpier aan bod met een mooie openende zin Het Sintpapier staat in de beeldtraditie van Schenkman, maar laat een eigen ontwikkeling zien. Versieringen met vaste, gangbare symbolen, omdat de doelgroep –de kinderen- ‘conservatief’ is, al willen ontwerpers van papier graag ontwikkelingen in de buitenwereld laten zien, die terugkijkend een mooi tijdsbeeld opleveren: antennes op daken, raketten (bij de maanlanding), verantwoord pakpapier uit de jaren zeventig… Van monochroom tot veelkleurig, van louter Sint en Piet tot zich verkledende kinderen en vooral de verpieting: Zwarte Piet die in veelvoud de Sint van het papier verdringt en een Sint die steeds meer geïnfantiliseerd wordt. Voorstellingen die meerdere jaren gebruikt worden krijgen andere kleurstellingen, zoals vervloeiende details uit meerdere jaren laten zien.
Na de bespreking van het papier onder de afbeelding bespreekt Zadoks de voornaamste vaste symbolen als Sint, Piet, het paard, schoen, klomp en laars en tot slot de bijzonderheden alfabetisch gerangschikt. De samenvatting laat de grote lijn zien in het papier uit de collectie: oude beeldtaal behouden, ontwikkeling van eigen beeldtaal ontleend aan bijvoorbeeld recente gebeurtenissen en de zogenaamde zijwaartse stroming die ‘oubollige Sinten en grollige Pieten’ laat zien. Een korte literatuurlijst helpt de gretige lezer verder.
Het boekje vult de leemte van dit onderdeel van het Sinterklaasfeest dat zijn eigen plekje verdient omdat het de geschiedenis in beeld brengt op een eigen manier. Het is prettig leesbaar, mooi vormgegeven en in meerkleurendruk verpakt. De uitgeverij van de dochter gaf het laatste duwtje: beschouw het maar als een cadeautje aan vader… en aan ons!